ITURRIA: El Correo
«Lo egiten nuen bitartean, arnasa 68 aldiz mozten zitzaidan orduko, erokeria bat. Nire emazteak uste zuen edozein egunetan zerbait gertatuko zitzaidala eta medikuarenean bukatu nuen. Loaren apnea nuen; normalean arnasbideak irekitzen dizkizun makina batekin lo eginez konpontzen den nahasmendua. ‘Cpap’ deitzen diote, baina ezin nuen harekin. Botatzen dituen txistu desatsegin horiek, zarata, kableria… Eta gero beti maskara batekin lo egin behar izatea, oso larritzen ninduena. Ezin nuen jasan, beraz, nahiago izan nuen edozer arriskatu, gauero aparatu horiek guztiak jasan behar baino. Ebakuntza egiteko aukera planteatu zidatenean, ez nuen bi aldiz pentsatu».
Oscar Díez, Portugaleteko 40 urteko bizilaguna, loaren apnearen aurkako zirugia teknika modernoenaren bidez ebakuntza egin duten lehen pazienteetako bat izan da, teknika hori Gurutzetako ospitalean egiten baita. Ebakuntzan masailezurraren beheko aldea apur bat aurreratzen da airea traketik modu naturalean sar dadin errazteko, eta horrek aurpegiaren itxuran aldaketa bat dakar eta, bitxia bada ere, pazienteak gazteagotzen ditu. Aurreraketa maxilomandibularreko ebakuntza, horrela deitzen baita, Estatu Batuetako Stanfordeko Unibertsitatean sortu zen, bertan loaren apnean espezializatutako ikerketa talde bat baitago; eta ondoren pixkanaka zabaldu da munduan zehar. Euskadin garatutako teknologia berri batek prozedura benetako neurrira egindako jantzi bihurtu du.
‘Bezeroa’ ospitalera iristen da, buruaren neurriak hartzen zaizkio tomografia konputerizatuko ekipo batekin –eskaner moduko bat– eta jasotako informazioa ordenagailu batek prozesatzen du, eta egingo den ebakuntzaren hiru dimentsiotako irudiak sortzen ditu. Dena milimetrora kalkulatzen da. Ondoren ebakuntzarako behar diren materialak eskatzen dira eta, dena behin betiko prest dagoenean, zirugiaren arriskuak eta abantailak ebaluatuta, «orduan eta orduan bakarrik» ematen zaio afektatuari ebakuntzarako hitzordua. «Pazienteari ez diogu ukitu ere egiten», azpimarratzen du harro Joan Brunsó zirujau maxilofazialak, ebakuntzen arduradunak. «Ebakuntza gelara iristen garenean, milimetrora dakigu zer aurkituko dugun eta nola konponduko dugun. Zehaztasun oso handiarekin lan egiten dugu, dena digitalizatuta eta pertsonalizatuta baitago, xehetasunik txikienera arte zainduta», azaltzen du harro espezialistak.
Mota honetako ebakuntzak egiteko aukera ematen duen ordenagailuz lagundutako diseinu teknologia Zirugia Maxilofazialeko, Arnas Aparatuko eta Biocruces ikerketa institutuaren zerbitzuek batera garatu dute. Harekin egiten den pazientearen aldez aurreko azterketari esker ebakuntzak %90eko arrakasta portzentajearekin egin daitezke. Ekimenak Eusko Jaurlaritzaren eta EHUko Medikuntza eta Odontologia Fakultatearen babesa izan du, eta saria jaso zuen Ahoko eta Aurpegi-Masailetako Kirurgiako Espainiako Elkartearen azken kongresuan.
Bizitza arriskuan
Ebakuntza ez da erraza, baina beste terapia batzuk egon arren eguneroko errutina modu nabarmenean zailtzen duen osasun arazo baterako ia behin betiko konponbidea eskaintzen die pazienteei. Loaren apnea, gainera, patologia kroniko bat da, eta behar bezala tratatzen ez bada pazientearen bizitza arriskuan jar dezake.
Lo egin bitartean, arnasbideak estutu egiten dira eta blokeatzera ere iritsi daitezke. Afektatua zurrunga egiten hasten da eta, tarteka, arnasarik gabe geratzen da. Azterketa epidemiologikoek diotenez, biztanleriaren %2 eta %6 artean jasaten du konplikazio hau, baina afektatu gehienek ez dakite halakorik dutenik. «Ia denok ditugu apneak lo egin bitartean, baina hain gutxi eta hain intentsitate baxukoak dira non ez garen ohartzen ere», zehazten du José Amilibia pneumologoak, Gurutzetako Pneumologia zerbitzuko Loaren Unitateko koordinatzaileak. Arazoa sortzen da krisi kopuruak orduko 15 edo 20 gainditzen dituenean. Orduko hirurogeiraino gertatzen direnean, Oscar Díezen kasuan bezala, bizitza benetan arriskuan jartzen hasten da lo egitean.
Loa hautsi egiten da, oso ahul bihurtzen da eta, ondorioz, pazienteak etengabeko nekearen sentsazioarekin bizitzen hasten da. Gauean itotzeagatik hiltzeko arriskuari egunean zehar edozein motatako istripua jasateko aukera gehitzen zaio, loaren faltak kontrolaezina den loguraldia eragiten baitu. «Gehienetan, afektatuak zer duen jakiten bukatzen du bere bikotearen bidez, lo egitean gertatzen zaiona esaten diona bera baita», azaltzen du Amilibiak. Egiten dituen zurrungak nabarmenak izan daitezke eta modu garrantzitsuan zaildu dezakete afektatuarekin ohea edo gela partekatzen duenaren loa.
Afektatuei eskaintzen zaien lehen aukera terapeutikoa dieta egitea da, gehiegizko pisua badute, ohikoa izaten den egoera bat. Obesitateak apnea errazten du, tripan eta eztarrian pilatutako koipeak airearen pasabide normala oztopatzen baitu. Kasu askotan, kiloak galtzeak bidea ireki eta gaixotasuna konplikazio handiagorik gabe gainditzeko aukera ematen du. Zoritxarrez, ordea, ez da hau neurri oso eraginkorra izaten, Amilibiak aitortzen duenez. «Desberdina da medikuarenera joatea argaldu nahi duzulako edo lo egin ezin duzulako joatea eta, gainera, dieta jartzea», ironizatzen du espezialistak.
«Ebakuntzak badu zer kontatu»
Horregatik, aukera ohikoena espezialistek eta erabiltzen duten pazienteek ‘cpap’ izenaz ezagutzen duten makina horietako batekin lo egitera ohitzea da. Airea sortzen duen aparatu bat da, maskara bati lotua, erabiltzaileak ahoan jartzen duena eta arnasbideak irekita mantentzen laguntzen diona. Erabiltzaileen %70erentzat ezin hobeto funtzionatzen du. Gainerako %30ak, ordea, ezin du jasan. Otorrinolaringologiak haietako guztientzat kirurgia aukera desberdinak eskaintzen ditu, amigdalak oso-osorik edo partzialki kentzetik hasi eta sudur-hormaren zuzenketaraino, baina horiek ere ez dute beti bilatzen den emaitza ematen.
Hortik dator zirugia maxilofazialarekin irekitako itxaropena, hark masailezurrak –bai goikoa bai behekoa– zentimetro bat baino gehiago aurreratzean baitatza, aho-barrunbea zabaltzeko helburuz. Hezurrak ahotik zehar ebakitzen dira kanpoko orbainik ez uzteko eta, behin nahi den tartea lortuta, titaniozko plakekin eusten dira, pazientearen anatomiara egokituta. Lana askotan ‘bracket’ batzuk jarriz osatzen da, hortzeriaren posizioa doitzeko.
Masailezurren desplazamenduaren ondorioz, pazientearen aurpegiak eraldaketa bat jasaten du, «ia beti hobera». «Gutako gehienok arraza kaukasiarrekoak gara eta, horregatik, goiko masailezur gutxi garatua dugu», azaltzen du Brunsók, Biocrucesko Zirugia taldeko ikertzaileak. «Masailezurrak aurreratzean, larruazala tenkatu egiten da eta itxura gazteagoa lortzen da. Ez da bilatutako helburua, baina kirurgia planifikatzean kontuan hartzen den xehetasuna da», bukatzen du. «Lehen egunak ZIUn ematen dira –gehitzen du Oscar Díez pazienteak– ebakuntzak badu zer kontatu eta. Baina nik lehen egunetik sentitu nuen, eta nire medikuari esan nion, askoz hobeto arnasten eta atseden hartzen nuela. Guztiz asmatu nuen», diosku orain pozik. «Ez naiz damutzen».